Kotek trzcinowy, nazywany też hausem lub bagienną rysią, ma rozproszone, ale specyficzne zasięgi. Występuje w Azji — w tym na Półwyspie Indochińskim i w południowo-zachodnich rejonach Chin — oraz na Kaukazie i w północnej Afryce (m.in. w Egipcie). Najliczniejsze populacje spotyka się w Indiach, Bangladeszu i Pakistanie; za to w Tajlandii i Laosie są praktycznie nieobecne.
Na Kaukazie kotki preferują obszary przylegające do Morza Kaspijskiego. Odnotowano ich siedliska w Dagestanie, a także w krajach rosyjskich — w rejonie rzek Kuma i Terek (Stawropolszczyzna) oraz na równinach Północnej Osetii.
W Azji Środkowej gatunek jest bardzo rzadki. W Tadżykistanie i Uzbekistanie kotki zakładają gniazda w gęstych trzcinowiskach; są nawet obserwacje, gdy zajmowały porzucone nory jeżozwierzy w okolicach Samarkandy.
Jakie środowiska wybiera
Zasięg występowania jest mozaikowy — koty wybierają miejsca, które zapewniają im konkretne warunki. Najczęściej można spotkać je w pobliżu:
- zbiorników wodnych,
- zadrzewień,
- gęstych krzewów i trzcinowisk.
Czasem pojawiają się także w dżungli. Chętnie korzystają z pól kukurydzy, cieków i stawów rybnych. Rzadko zasiedlają suche, otwarte stepy czy lasy bez dostępu do wody. Na płaskowyżach zazwyczaj nie wędrują powyżej 1 000 m n.p.m.; wyjątkiem jest podgatunek affinis, który sięga pogórzy Himalajów (około 2 400 m).
Co wpływa na wybór miejsca
Kotek trzcinowy to samotny drapieżnik: priorytetem przy wyborze siedliska jest dostęp do pożywienia. Najaktywniejszy jest o zmierzchu — rano i wieczorem — choć w zależności od regionu i pory roku poluje także w dzień (np. zimą na Kaukazie, w Turkiestanie czy Izraelu).
Zwyczaje łowieckie i dieta
Choć sprawnie porusza się po drzewach, zdobycz przechwytuje głównie na ziemi, polując z zasadzki w wysokiej trawie lub norze. Potrafi osiągnąć prędkość do około 32 km/h, ale nie podejmuje długich pogoni — jeżeli pierwszy skok zawiedzie, zwykle rezygnuje. Poluje głównie na ptaki i drobne ssaki; podstawą diety są gryzonie.
To odważne i silne zwierzę — przybywając w obrębie wsi bywa, że upoluje kurę lub kaczkę. W lasach poluje również na wiewiórki, zające czy nutrie; na stepach uzupełnia jadłospis o węże, żółwie i jaszczurki. Dobrze pływa i łowi ryby — potrafi przepłynąć około 1,5 km. Przy pomocy siły i zwinności jest zdolny stawić czoła także większym ofiarom, jak młode gazeli czy jelenia. Gdy brak zwierzyny, zimą jego dieta może w około 17% składać się z owoców.
Zagrożenia
Dzięki zwinności i sile kotki trzcinowe często nie zachowują przesadnej ostrożności, co naraża je na kontakt z ludźmi. Głównym zagrożeniem dla populacji pozostaje kłusownictwo — liczebność lokalnych populacji maleje.
